Irem
New member
Tersi de mümkündür: Q1 kategorisindeki bir dergide yayımlanmış olmak, belirli bir makalenin yöntemsel hatalardan tamamen arınmış olduğunu garanti etmez. Dolayısıyla dergi düzeyindeki göstergeleri makale düzeyindeki bilimsel niteliğin yerine koymak metodolojik açıdan sorunludur.
Bu noktada Hicks ve arkadaşlarının 2015 yılında Nature dergisinde yayımlanan The Leiden Manifesto for Research Metrics başlıklı çalışması önemli bir çerçeve sunmaktadır. Araştırmacılar, nicel göstergelerin uzman değerlendirmesini desteklemesi gerektiğini ve araştırmanın niteliğine ilişkin yargıların yalnızca sayısal ölçütlere indirgenmemesi gerektiğini savunur. Bu yaklaşım, Q3 sınıflandırmasının bir karar desteği olarak kullanılmasını, ancak mutlak bir kalite hükmüne dönüştürülmemesini gerektirir. Springer Nature Link+1
Bu nedenle bir dergiyi değerlendirirken şu soruların birlikte ele alınması daha doğrudur:
- Dergi hangi bilimsel sorulara ve araştırma alanlarına odaklanıyor?
- Hakemlik süreci şeffaf ve akademik açıdan yeterli mi?
- Yayın etiği, düzeltme ve geri çekme politikaları açıkça belirtilmiş mi?
- Yayımlanan makalelerin yöntemsel niteliği ve literatüre katkısı nasıl?
- Derginin sıralaması zaman içerisinde istikrarlı mı, yoksa belirgin dalgalanmalar mı gösteriyor?
Bu sorular, yalnızca Q değerine bakmaktan daha kapsamlı bir değerlendirme sağlar.
5. Q3 Dergide Makale Yayımlamanın Akademik Avantajları ve Sınırlılıkları
Q3 dergide yayın yapmak, özellikle araştırma konusuyla doğrudan örtüşen ve güvenilir bir yayın politikası izleyen bir dergi söz konusu olduğunda, akademik açıdan anlamlı bir tercih olabilir. Bununla birlikte avantajların ve sınırlılıkların araştırmacının hedeflerine göre değerlendirilmesi gerekir.
İlk avantaj, konu uyumudur. Araştırmanın kapsamına uygun bir dergi, çalışmanın doğru okuyucu kitlesine ulaşmasını kolaylaştırabilir. Bir araştırmanın yalnızca yüksek sıralamalı bir dergide yayımlanma ihtimali üzerinden değerlendirilmesi, çalışmanın gerçek hedef kitlesinin gözden kaçmasına yol açabilir.
İkinci avantaj, yayın sürecinin araştırmacının planlamasına uygun olmasıdır. Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta, Q3 dergilerin mutlaka daha hızlı değerlendirme yaptığı veya daha kolay kabul sağladığı varsayımının kanıta dayanmamasıdır. Hakemlik süresi, editörlerin iş yükü, makalenin niteliği, hakemlerin bulunabilirliği ve derginin yayın politikaları gibi değişkenlere bağlıdır. Bir derginin çeyreklik dilimi, kabul olasılığını veya karar süresini tek başına belirlemez.
Üçüncü avantaj, belirli araştırma alanlarında uzmanlaşmış dergilerin daha dar fakat ilgili bir okuyucu kitlesine erişim sağlamasıdır. Özellikle uygulamalı bilimler, eğitim, sosyal bilimler ve bölgesel araştırmalarda konu odaklı yayınların etkisi yalnızca atıf sayısıyla ölçülemeyebilir.
Bununla birlikte bazı üniversiteler, araştırma fonları ve akademik yükseltme sistemleri yayın değerlendirmelerinde belirli indeksleri veya çeyreklik kategorilerini esas alabilir. Bu nedenle Q3 kategorisinin araştırmacının kariyeri üzerindeki etkisi ülkeden ülkeye, kurumdan kuruma ve başvuru türüne göre değişebilir. Yayın yapmadan önce ilgili kurumun güncel ölçütlerini incelemek gerekir.
Bir diğer sınırlılık, Q3 kategorisinin bilimsel görünürlüğün daha düşük olduğu şeklinde yorumlanabilmesidir. Ancak göreli sıralama ile gerçek bilimsel etki arasında bire bir ilişki yoktur. Bir çalışmanın etkisi; sonraki araştırmalarda kullanılması, klinik veya teknik uygulamalara katkıda bulunması, eğitim politikalarını desteklemesi ya da toplumsal bir sorunun anlaşılmasını kolaylaştırması üzerinden de değerlendirilebilir.
Sonuç olarak Q3 dergi seçimi ne otomatik olarak avantajlı ne de otomatik olarak dezavantajlıdır. Asıl mesele, derginin bilimsel güvenilirliğinin, araştırmanın kapsamının ve araştırmacının hedeflerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğudur.
6. Scopus'ta Bir Derginin Q3 Olduğu Nasıl Doğrulanır?
Akademik yayın seçiminde yalnızca derginin internet sitesinde yer alan bilgilere güvenmek yeterli değildir. Güncel ve doğrulanabilir bir değerlendirme yapmak için doğrudan Scopus kaynak kayıtlarını incelemek gerekir.
Elsevier'in resmî kaynak sayfası, dergileri başlık, yayıncı, ISSN ve konu alanına göre aramaya imkân tanır. Aynı sayfada CiteScore, sıralama ve diğer bibliyometrik göstergeler hakkında bilgi edinilebilir. Scopus Support Center
İzlenebilecek yöntem şu şekildedir:
1. Scopus'un Sources (Kaynaklar) sayfasını açın.
2. Derginin tam adını veya ISSN numarasını girerek kaydı bulun.
3. Derginin hangi bilimsel kategorilerde sınıflandırıldığını kontrol edin.
4. İlgili yılın CiteScore değerini, yüzdelik dilimini ve kategori sıralamasını inceleyin.
5. Q3 bilgisinin hangi değerlendirme sistemine dayandığını doğrulayın.
6. Önceki yılların göstergeleriyle karşılaştırma yaparak sıralamanın zaman içerisindeki değişimini değerlendirin.
Özellikle birden fazla bilimsel kategoride yer alan dergilerde, yalnızca en yüksek yüzdelik dilime bakmak yerine araştırmanızla ilişkili kategoriyi incelemek daha anlamlıdır. Bir derginin genel olarak Q3 şeklinde tanıtılması, onun her konu kategorisinde Q3 olduğu anlamına gelmez.
Ayrıca mevcut indekslenme durumuyla geçmişteki indekslenme durumunu birbirinden ayırmak gerekir. Derginin daha önce Scopus kapsamında bulunması, güncel olarak aynı kapsamda yer aldığını tek başına kanıtlamaz. Yayın kararı vermeden önce kaynak kaydının ve kapsanan yayın yıllarının incelenmesi bu açıdan önemlidir.
Bu süreçte araştırmacının amacı yalnızca bir etiketi doğrulamak değil, yayın yapmayı düşündüğü derginin akademik güvenilirliğini ve kendi araştırmasıyla uyumunu değerlendirmek olmalıdır.
7. Araştırma Yöntemleri Açısından Q3 Sınıflandırmasının Değerlendirilmesi
Q3 kavramını bilimsel açıdan ele almak için farklı araştırma yöntemlerinin neyi ölçtüğünü ayırt etmek gerekir. Bibliyometrik analiz, nicel veriler üzerinden dergilerin ve yayınların belirli özelliklerini ortaya koyar. Ancak nicel analizlerin anlamlı sonuçlar üretebilmesi, kullanılan verilerin niteliğine, ölçümün amacına ve karşılaştırma grubunun uygunluğuna bağlıdır.
Bu konuda üç yaklaşım özellikle önemlidir.
Birinci yaklaşım: Tanımlayıcı bibliyometrik analiz.
Bu yöntemde derginin belirli yıllardaki CiteScore değerleri, atıf sayıları, belge sayısı ve yüzdelik dilimleri incelenir. Amaç, derginin mevcut konumunu ve zaman içerisindeki eğilimini belirlemektir. Örneğin beş yıllık verilerde yüzdelik dilimin düzenli olarak yükselmesi, derginin ilgili kategori içindeki göreli konumunun güçlendiğine işaret edebilir. Bununla birlikte bu eğilim, tek başına editoryal kalitenin yükseldiğini kanıtlamaz.
İkinci yaklaşım: Karşılaştırmalı analiz.
Bu yöntemde aynı konu kategorisindeki dergiler, benzer zaman aralıkları ve karşılaştırılabilir göstergeler kullanılarak değerlendirilir. Burada önemli olan, farklı bilimsel alanların atıf kültürlerini dikkate almaktır. Bir derginin atıf sayısını başka bir alandaki derginin atıf sayısıyla doğrudan karşılaştırmak, araştırma pratiklerindeki farklılıklar nedeniyle yanıltıcı olabilir.
Üçüncü yaklaşım: Karma değerlendirme.
Bu yaklaşım, bibliyometrik göstergeleri uzman görüşü ve makale düzeyindeki incelemelerle birleştirir. Örneğin bir derginin Q3 konumunun yanı sıra hakem raporlarının niteliği, yöntemsel standartları, etik politikaları ve yayımlanan çalışmaların alana katkısı değerlendirilir.
Hicks ve arkadaşlarının Nature dergisinde yayımlanan Leiden Manifestosu, araştırma değerlendirmelerinde nicel göstergelerin bağlamdan koparılmaması gerektiğini vurgulayan temel çalışmalardan biridir. DORA'nın 2024 tarihli nicel göstergelerin sorumlu kullanımına ilişkin rehberi de açıklık, şeffaflık, özgüllük, bağlam ve adalet ilkelerini öne çıkarır. DORA+1
Bu iki yaklaşım birlikte düşünüldüğünde, Q3 sınıflandırmasının araştırma değerlendirmesinde yararlı bir başlangıç noktası olduğu; ancak tek başına nihai karar ölçütü olarak kullanılmasının sakıncalı olabileceği görülür.
Bu noktada Hicks ve arkadaşlarının 2015 yılında Nature dergisinde yayımlanan The Leiden Manifesto for Research Metrics başlıklı çalışması önemli bir çerçeve sunmaktadır. Araştırmacılar, nicel göstergelerin uzman değerlendirmesini desteklemesi gerektiğini ve araştırmanın niteliğine ilişkin yargıların yalnızca sayısal ölçütlere indirgenmemesi gerektiğini savunur. Bu yaklaşım, Q3 sınıflandırmasının bir karar desteği olarak kullanılmasını, ancak mutlak bir kalite hükmüne dönüştürülmemesini gerektirir. Springer Nature Link+1
Bu nedenle bir dergiyi değerlendirirken şu soruların birlikte ele alınması daha doğrudur:
- Dergi hangi bilimsel sorulara ve araştırma alanlarına odaklanıyor?
- Hakemlik süreci şeffaf ve akademik açıdan yeterli mi?
- Yayın etiği, düzeltme ve geri çekme politikaları açıkça belirtilmiş mi?
- Yayımlanan makalelerin yöntemsel niteliği ve literatüre katkısı nasıl?
- Derginin sıralaması zaman içerisinde istikrarlı mı, yoksa belirgin dalgalanmalar mı gösteriyor?
Bu sorular, yalnızca Q değerine bakmaktan daha kapsamlı bir değerlendirme sağlar.
5. Q3 Dergide Makale Yayımlamanın Akademik Avantajları ve Sınırlılıkları
Q3 dergide yayın yapmak, özellikle araştırma konusuyla doğrudan örtüşen ve güvenilir bir yayın politikası izleyen bir dergi söz konusu olduğunda, akademik açıdan anlamlı bir tercih olabilir. Bununla birlikte avantajların ve sınırlılıkların araştırmacının hedeflerine göre değerlendirilmesi gerekir.
İlk avantaj, konu uyumudur. Araştırmanın kapsamına uygun bir dergi, çalışmanın doğru okuyucu kitlesine ulaşmasını kolaylaştırabilir. Bir araştırmanın yalnızca yüksek sıralamalı bir dergide yayımlanma ihtimali üzerinden değerlendirilmesi, çalışmanın gerçek hedef kitlesinin gözden kaçmasına yol açabilir.
İkinci avantaj, yayın sürecinin araştırmacının planlamasına uygun olmasıdır. Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta, Q3 dergilerin mutlaka daha hızlı değerlendirme yaptığı veya daha kolay kabul sağladığı varsayımının kanıta dayanmamasıdır. Hakemlik süresi, editörlerin iş yükü, makalenin niteliği, hakemlerin bulunabilirliği ve derginin yayın politikaları gibi değişkenlere bağlıdır. Bir derginin çeyreklik dilimi, kabul olasılığını veya karar süresini tek başına belirlemez.
Üçüncü avantaj, belirli araştırma alanlarında uzmanlaşmış dergilerin daha dar fakat ilgili bir okuyucu kitlesine erişim sağlamasıdır. Özellikle uygulamalı bilimler, eğitim, sosyal bilimler ve bölgesel araştırmalarda konu odaklı yayınların etkisi yalnızca atıf sayısıyla ölçülemeyebilir.
Bununla birlikte bazı üniversiteler, araştırma fonları ve akademik yükseltme sistemleri yayın değerlendirmelerinde belirli indeksleri veya çeyreklik kategorilerini esas alabilir. Bu nedenle Q3 kategorisinin araştırmacının kariyeri üzerindeki etkisi ülkeden ülkeye, kurumdan kuruma ve başvuru türüne göre değişebilir. Yayın yapmadan önce ilgili kurumun güncel ölçütlerini incelemek gerekir.
Bir diğer sınırlılık, Q3 kategorisinin bilimsel görünürlüğün daha düşük olduğu şeklinde yorumlanabilmesidir. Ancak göreli sıralama ile gerçek bilimsel etki arasında bire bir ilişki yoktur. Bir çalışmanın etkisi; sonraki araştırmalarda kullanılması, klinik veya teknik uygulamalara katkıda bulunması, eğitim politikalarını desteklemesi ya da toplumsal bir sorunun anlaşılmasını kolaylaştırması üzerinden de değerlendirilebilir.
Sonuç olarak Q3 dergi seçimi ne otomatik olarak avantajlı ne de otomatik olarak dezavantajlıdır. Asıl mesele, derginin bilimsel güvenilirliğinin, araştırmanın kapsamının ve araştırmacının hedeflerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğudur.
6. Scopus'ta Bir Derginin Q3 Olduğu Nasıl Doğrulanır?
Akademik yayın seçiminde yalnızca derginin internet sitesinde yer alan bilgilere güvenmek yeterli değildir. Güncel ve doğrulanabilir bir değerlendirme yapmak için doğrudan Scopus kaynak kayıtlarını incelemek gerekir.
Elsevier'in resmî kaynak sayfası, dergileri başlık, yayıncı, ISSN ve konu alanına göre aramaya imkân tanır. Aynı sayfada CiteScore, sıralama ve diğer bibliyometrik göstergeler hakkında bilgi edinilebilir. Scopus Support Center
İzlenebilecek yöntem şu şekildedir:
1. Scopus'un Sources (Kaynaklar) sayfasını açın.
2. Derginin tam adını veya ISSN numarasını girerek kaydı bulun.
3. Derginin hangi bilimsel kategorilerde sınıflandırıldığını kontrol edin.
4. İlgili yılın CiteScore değerini, yüzdelik dilimini ve kategori sıralamasını inceleyin.
5. Q3 bilgisinin hangi değerlendirme sistemine dayandığını doğrulayın.
6. Önceki yılların göstergeleriyle karşılaştırma yaparak sıralamanın zaman içerisindeki değişimini değerlendirin.
Özellikle birden fazla bilimsel kategoride yer alan dergilerde, yalnızca en yüksek yüzdelik dilime bakmak yerine araştırmanızla ilişkili kategoriyi incelemek daha anlamlıdır. Bir derginin genel olarak Q3 şeklinde tanıtılması, onun her konu kategorisinde Q3 olduğu anlamına gelmez.
Ayrıca mevcut indekslenme durumuyla geçmişteki indekslenme durumunu birbirinden ayırmak gerekir. Derginin daha önce Scopus kapsamında bulunması, güncel olarak aynı kapsamda yer aldığını tek başına kanıtlamaz. Yayın kararı vermeden önce kaynak kaydının ve kapsanan yayın yıllarının incelenmesi bu açıdan önemlidir.
Bu süreçte araştırmacının amacı yalnızca bir etiketi doğrulamak değil, yayın yapmayı düşündüğü derginin akademik güvenilirliğini ve kendi araştırmasıyla uyumunu değerlendirmek olmalıdır.
7. Araştırma Yöntemleri Açısından Q3 Sınıflandırmasının Değerlendirilmesi
Q3 kavramını bilimsel açıdan ele almak için farklı araştırma yöntemlerinin neyi ölçtüğünü ayırt etmek gerekir. Bibliyometrik analiz, nicel veriler üzerinden dergilerin ve yayınların belirli özelliklerini ortaya koyar. Ancak nicel analizlerin anlamlı sonuçlar üretebilmesi, kullanılan verilerin niteliğine, ölçümün amacına ve karşılaştırma grubunun uygunluğuna bağlıdır.
Bu konuda üç yaklaşım özellikle önemlidir.
Birinci yaklaşım: Tanımlayıcı bibliyometrik analiz.
Bu yöntemde derginin belirli yıllardaki CiteScore değerleri, atıf sayıları, belge sayısı ve yüzdelik dilimleri incelenir. Amaç, derginin mevcut konumunu ve zaman içerisindeki eğilimini belirlemektir. Örneğin beş yıllık verilerde yüzdelik dilimin düzenli olarak yükselmesi, derginin ilgili kategori içindeki göreli konumunun güçlendiğine işaret edebilir. Bununla birlikte bu eğilim, tek başına editoryal kalitenin yükseldiğini kanıtlamaz.
İkinci yaklaşım: Karşılaştırmalı analiz.
Bu yöntemde aynı konu kategorisindeki dergiler, benzer zaman aralıkları ve karşılaştırılabilir göstergeler kullanılarak değerlendirilir. Burada önemli olan, farklı bilimsel alanların atıf kültürlerini dikkate almaktır. Bir derginin atıf sayısını başka bir alandaki derginin atıf sayısıyla doğrudan karşılaştırmak, araştırma pratiklerindeki farklılıklar nedeniyle yanıltıcı olabilir.
Üçüncü yaklaşım: Karma değerlendirme.
Bu yaklaşım, bibliyometrik göstergeleri uzman görüşü ve makale düzeyindeki incelemelerle birleştirir. Örneğin bir derginin Q3 konumunun yanı sıra hakem raporlarının niteliği, yöntemsel standartları, etik politikaları ve yayımlanan çalışmaların alana katkısı değerlendirilir.
Hicks ve arkadaşlarının Nature dergisinde yayımlanan Leiden Manifestosu, araştırma değerlendirmelerinde nicel göstergelerin bağlamdan koparılmaması gerektiğini vurgulayan temel çalışmalardan biridir. DORA'nın 2024 tarihli nicel göstergelerin sorumlu kullanımına ilişkin rehberi de açıklık, şeffaflık, özgüllük, bağlam ve adalet ilkelerini öne çıkarır. DORA+1
Bu iki yaklaşım birlikte düşünüldüğünde, Q3 sınıflandırmasının araştırma değerlendirmesinde yararlı bir başlangıç noktası olduğu; ancak tek başına nihai karar ölçütü olarak kullanılmasının sakıncalı olabileceği görülür.