Simge
New member
RİND ŞAİR KİMDİR? DİVAN EDEBİYATININ ÖZGÜR RUHLU, BİRAZ DA BAŞINA BUYRUK KAHRAMANI
Şimdi arkadaşlar, bir düşünün: Herkes hayatını düzene sokmaya çalışıyor. Biri ev almak için hesap yapıyor, diğeri kariyer basamaklarını tırmanıyor, bir başkası da sosyal medyada kahvesini paylaşırken hayatın anlamını çözdüğünü düşünüyor. Tam bu sırada, elinde hayalî bir kadehle çıkagelen biri var. Üzerinde ütüsüz bir cübbe, cebinde belki beş kuruş yok ama dünya meselelerine karşı şaşırtıcı bir rahatlığı var. Ona soruyorsunuz: “Kardeşim, gelecek planın nedir?” Cevap hazır: “Önce şu gönül meselesini bir çözelim, gerisi nasip!”
İşte bu karakter, Divan edebiyatının rindidir. Tabii rind deyince hemen aklımıza yalnızca meyhane, şarap ve sorumsuzluk gelmesin. Bu arkadaşımızın meselesi biraz daha derin. Dış görünüşten çok iç dünyaya önem veren, gösterişten hoşlanmayan, insanları kalıplara göre yargılamayan ve dünyanın geçici hırslarına fazla kapılmamaya çalışan bir kişilikten söz ediyoruz.
Peki, rind şair kimdir? Rindlik yalnızca şiirde kullanılan bir karakter midir, yoksa bugünün insanına da söyleyecek birkaç sözü var mıdır? Gelin, edebiyatın bu kalender ruhlu kahramanını biraz yakından tanıyalım. Yalnız baştan uyarayım: Yazının sonunda rind olmak isteyebilirsiniz ama bütün faturaları ödemeyi de unutmayın!
1. RİND ŞAİR KİMDİR? KELİMENİN ARKASINDAKİ ANLAM
Rind, Farsça kökenli bir kelimedir. Türk edebiyatında genel olarak dünya nimetlerine aşırı bağlanmayan, gösterişi önemsemeyen, gönül dünyasını maddi çıkarlardan üstün tutan, kalender ve özgür ruhlu kişiyi ifade eder. Çoğulu “rindân”, rindin tavrını veya bu anlayışla yazılmış şiirleri anlatan kelime ise “rindâne”dir.
Rind şair, şiirlerinde bu hayat anlayışını benimseyen veya rind karakterinin bakış açısını kullanan şairdir. Onun dünyasında aşk, samimiyet, içtenlik ve gönül bilgisi önemli bir yer tutar. İnsanların toplum içindeki unvanları, kıyafetleri, servetleri ve gösterişli davranışları tek başına değer ölçüsü sayılmaz.
Bir insanın çok zengin olması onun mutlaka mutlu olduğunu gösterir mi? Şık giyinen biri gerçekten dürüst müdür? Sürekli doğruyu anlattığını söyleyen biri, başkalarına karşı ne kadar anlayışlıdır?
Rindin dünyası işte bu soruların çevresinde şekillenir.
Rind, toplumun kendisine biçtiği rolleri sorgular. Herkesin alkışladığı şeyin peşinden koşmak zorunda hissetmez. Bazen yalnız kalmayı, bazen yanlış anlaşılmayı, bazen de başkalarının kendisi hakkında ne düşündüğünü önemsememeyi göze alır.
Fakat burada önemli bir ayrıntı var: Rind olmak, hiçbir sorumluluğu yerine getirmemek anlamına gelmez. Edebî rind tipinin asıl cazibesi, dışarıdan umursamaz görünmesine rağmen iç dünyasında bir derinlik taşımasıdır. Yani mesele, hayatı boş vermek değil; hayatın hangi tarafını ciddiye alacağımıza karar verebilmektir.
2. RİNDİN EN BÜYÜK RAKİBİ: HER ŞEYİ BİLDİĞİNİ SANAN ZÂHİD
Divan şiirinde rind denildiğinde karşımıza sık sık zâhid çıkar. Bu iki karakter, yalnızca farklı yaşam tarzlarını değil, dünyayı yorumlamanın iki ayrı biçimini de temsil eder.
Zâhid tipi, klasik şiirde çoğunlukla dinin ve ahlakın dış görünüşüne aşırı önem veren, sürekli nasihat eden, başkalarının davranışlarını yargılayan ve şekilci tutumuyla eleştirilen kişi olarak çizilir. Rind ise samimiyeti, hoşgörüyü ve içsel olgunluğu öne çıkarır. Bu karşıtlık, Ayşe Sağlam'ın Nigârî Divanı üzerine yayımlanan akademik çalışmasında da ele alınır.
Şimdi gözümüzde canlandıralım.
Zâhid, bir toplantıya girer girmez herkesin davranışlarını kontrol etmeye başlıyor. Kimin nasıl giyindiğine, ne söylediğine, hangi konuda ne kadar bilgili olduğuna bakıyor. Elinde hazır bir nasihat listesi var. Daha kimse kahvesini içmeden üçüncü öğüdünü vermiş durumda.
Rind ise köşede oturuyor. Önce insanları dinliyor. Birinin hatasını gördüğünde hemen hüküm vermek yerine neden öyle davrandığını anlamaya çalışıyor. Zâhid ona dönüp soruyor:
“Sen hiç kendini düzeltmeyi düşünmüyor musun?”
Rind gülümsüyor:
“Düşünüyorum da, başkalarının hayatını düzeltmeye sıra gelmedi henüz!”
Elbette bu, iki edebî tipi açıklamak için kurulmuş mizahi bir sahne. Tarihî şiirlerdeki zâhid karakterini bütün dinî insanlarla özdeşleştirmek doğru olmaz. Eleştirinin hedefi inanç sahibi olmak değil, inancı gösterişe veya başkalarını küçümseme aracına dönüştürmektir.
Rindin itirazı da tam burada anlam kazanır. Ona göre iyi insan olmak, yalnızca doğru kuralları bilmekle değil, o kuralların ruhunu anlayıp davranışlarına yansıtmakla ilgilidir.
Bugün sosyal medyada başkalarına sürekli hayat dersi veren ama en küçük eleştiride öfkelenen insanları gördüğümüzde rind ile zâhid arasındaki edebî gerilim birden güncel hâle gelmiyor mu?
3. RİNDİN ŞARABI, MEYHANESİ VE KADEHİ NE ANLATIYOR?
Rind şiirlerinde şarap, kadeh, meyhane, sâkî ve sarhoşluk gibi kelimeler sıkça karşımıza çıkar. İlk bakışta bunlar yalnızca eğlence ve içki dünyasını anlatıyor gibi görünür. Oysa klasik şiirde bu unsurların anlamı, şiirin bağlamına göre değişebilir.
Bazı şiirlerde şarap gerçekten dünyevi zevki ve eğlenceyi çağrıştırır. Bazılarında ise aşkın insanı kendinden geçiren etkisini, manevi coşkuyu veya hakikati kavrama arzusunu anlatan semboller hâline gelir. Tasavvufi şiir geleneği de bu sembolik anlatımdan yararlanmıştır.
Meyhane bazen toplumun katı kurallarından uzaklaşılan bir alanı, kadeh gönülden gönüle aktarılan bilgiyi, sarhoşluk ise alışılmış benlik sınırlarının aşılmasını temsil edebilir. Ancak her şarap imgesini otomatik olarak tasavvufi bir sembol saymak da doğru değildir. Şairin amacı, şiirin bütünü ve kullanılan diğer imgeler birlikte değerlendirilmelidir.
Başka bir deyişle, Divan şiirinde kadeh gördüğümüzde hemen “Burada kesinlikle şu anlatılıyor” diye hüküm vermek yerine biraz durup düşünmek gerekir.
Rindin sembolik dünyasını bugüne uyarlarsak şöyle bir sahne ortaya çıkabilir:
Bir arkadaşınız akşam boyunca telefonundan bildirimleri kontrol ediyor. İş mesajları, takipçi sayıları, beğeniler, banka uygulaması, gelecek planları… Zihni sürekli dolu. Başka bir arkadaşınız ise telefonunu masaya bırakıp karşısındaki insanı gerçekten dinliyor.
İkinci arkadaşımızın elinde kadeh olmak zorunda değil. Belki bir fincan çay tutuyor. Fakat o anın içinde bulunmayı, karşısındaki kişiye dikkat göstermeyi ve kendisini sürekli başkalarıyla kıyaslamamayı başarıyor.
İşte bu örnekte rindliğe benzeyen taraf, içkinin kendisi değil; insanın dikkatini, gönlünü ve değerlerini neye yönelttiğidir.
Bir başka soru: İnsan bazen hayatın tadını çıkarabilmek için daha fazlasına sahip olmaya mı, yoksa sahip olduklarının esiri olmamaya mı ihtiyaç duyar?
Rind, ikinci ihtimali düşünmemizi sağlar.
Yazma
4. RİND ŞAİRLER VE BU GELENEĞİN ÖNEMLİ TEMSİLCİLERİ
Rindlikten söz edip klasik Türk şiirinin önemli şairlerini anmadan geçmek, futbol konuşup topa hiç değinmemek gibi olur. Ancak burada küçük bir ayrım yapalım: Rind, belirli bir şairin adı değil, edebiyatta bir insan tipini ve hayat anlayışını ifade eden kavramdır. Bazı şairler bu kimlikle özellikle özdeşleşmiş, bazıları ise şiirlerinde rindâne söyleyişe geniş yer vermiştir.
Fuzûlî, aşkın acısını, insanın iç çatışmalarını ve gönül dünyasının derinliklerini anlatmasıyla rindlik anlayışını değerlendirmek için önemli bir isimdir. Onun şiirlerinde aşk, insanın rahatını bozan geçici bir heves olmaktan çıkar ve kişiyi dönüştüren bir tecrübeye dönüşür. Fuzûlî'nin âşığı, aşkın karşısında mantıklı bir yatırımcı gibi davranamaz. Kalbini ortaya koymuştur; zarar etme ihtimali de işin içindedir.
Bugünün dünyasında böyle birine muhtemelen “Duygusal risk yönetimin sıfır!” derlerdi. Fuzûlî'nin âşığı ise belki şöyle cevap verirdi: “Bazı şeylerin kazancı hesap makinesine sığmaz.”
Bâkî, şiirlerinde dünyanın geçiciliği, hayatın güzellikleri ve zevkleri gibi konuları işlerken rindâne tavırla ilişkilendirilebilecek bir söyleyiş ortaya koyar. Onun şiirlerinde hayatın sunduğu güzelliklerin farkında olmak ve zamanın hızla akıp gittiğini bilmek önemlidir. İnsan gençliğin, güzelliğin ve mutluluğun sonsuza kadar sürmeyeceğini biliyorsa elindeki zamanı nasıl değerlendirmelidir?
Hayâlî Bey de rindâne söyleyişle anılan şairler arasındadır. Şiir dünyasında kalenderlik, gönül özgürlüğü ve aşk gibi temalar öne çıkar. Nedîm ise özellikle yaşama sevinci, şehir hayatı ve dünyevi güzellikleri işleyen şiirleriyle farklı bir pencere açar. Her şairin rindlik anlayışı aynı değildir; kimisi aşkın acısını, kimisi hayatın neşesini, kimisi de toplumsal gösterişe yönelik eleştiriyi öne çıkarır.
İran edebiyatında ise Hâfız-ı Şîrâzî, rindlik geleneğiyle ilişkilendirilen başlıca isimlerden biridir. Onun şiir dünyasında aşk, şarap, meyhane ve ikiyüzlülük eleştirisi iç içe geçer. Bu imgelerin hem dünyevi hem de tasavvufi yorumlara açık olması, rindâne şiirin zenginliğini gösterir.
Bu şairleri yalnızca “Hayatı boş veren insanlar” diye tanımlamak, onların şiirlerindeki düşünceyi küçümsemek olur. Çünkü şiirlerinde karşımıza çıkan umursamazlık, çoğu zaman sıradan bir kayıtsızlık değil; insanın kendi değerlerini toplumun beklentilerinden bağımsız biçimde sorgulama çabasıdır.
5. ERKEKLERİN STRATEJİSİ, KADINLARIN EMPATİSİ: RİNDLİĞE FARKLI PENCERELERDEN BAKMAK
Rindlik konusunu bugünün ilişkilerine taşıdığımızda ilginç bir tartışma ortaya çıkıyor. İnsanlar sorunlarla karşılaştığında farklı yöntemler kullanabiliyor. Kimi önce çözüm arıyor, kimi önce duyguları anlamaya çalışıyor. Bunları doğrudan cinsiyete bağlamak ise gerçek hayatın çeşitliliğini gözden kaçırmak olur.
Şimdi arkadaşlar, bir düşünün: Herkes hayatını düzene sokmaya çalışıyor. Biri ev almak için hesap yapıyor, diğeri kariyer basamaklarını tırmanıyor, bir başkası da sosyal medyada kahvesini paylaşırken hayatın anlamını çözdüğünü düşünüyor. Tam bu sırada, elinde hayalî bir kadehle çıkagelen biri var. Üzerinde ütüsüz bir cübbe, cebinde belki beş kuruş yok ama dünya meselelerine karşı şaşırtıcı bir rahatlığı var. Ona soruyorsunuz: “Kardeşim, gelecek planın nedir?” Cevap hazır: “Önce şu gönül meselesini bir çözelim, gerisi nasip!”
İşte bu karakter, Divan edebiyatının rindidir. Tabii rind deyince hemen aklımıza yalnızca meyhane, şarap ve sorumsuzluk gelmesin. Bu arkadaşımızın meselesi biraz daha derin. Dış görünüşten çok iç dünyaya önem veren, gösterişten hoşlanmayan, insanları kalıplara göre yargılamayan ve dünyanın geçici hırslarına fazla kapılmamaya çalışan bir kişilikten söz ediyoruz.
Peki, rind şair kimdir? Rindlik yalnızca şiirde kullanılan bir karakter midir, yoksa bugünün insanına da söyleyecek birkaç sözü var mıdır? Gelin, edebiyatın bu kalender ruhlu kahramanını biraz yakından tanıyalım. Yalnız baştan uyarayım: Yazının sonunda rind olmak isteyebilirsiniz ama bütün faturaları ödemeyi de unutmayın!
1. RİND ŞAİR KİMDİR? KELİMENİN ARKASINDAKİ ANLAM
Rind, Farsça kökenli bir kelimedir. Türk edebiyatında genel olarak dünya nimetlerine aşırı bağlanmayan, gösterişi önemsemeyen, gönül dünyasını maddi çıkarlardan üstün tutan, kalender ve özgür ruhlu kişiyi ifade eder. Çoğulu “rindân”, rindin tavrını veya bu anlayışla yazılmış şiirleri anlatan kelime ise “rindâne”dir.
Rind şair, şiirlerinde bu hayat anlayışını benimseyen veya rind karakterinin bakış açısını kullanan şairdir. Onun dünyasında aşk, samimiyet, içtenlik ve gönül bilgisi önemli bir yer tutar. İnsanların toplum içindeki unvanları, kıyafetleri, servetleri ve gösterişli davranışları tek başına değer ölçüsü sayılmaz.
Bir insanın çok zengin olması onun mutlaka mutlu olduğunu gösterir mi? Şık giyinen biri gerçekten dürüst müdür? Sürekli doğruyu anlattığını söyleyen biri, başkalarına karşı ne kadar anlayışlıdır?
Rindin dünyası işte bu soruların çevresinde şekillenir.
Rind, toplumun kendisine biçtiği rolleri sorgular. Herkesin alkışladığı şeyin peşinden koşmak zorunda hissetmez. Bazen yalnız kalmayı, bazen yanlış anlaşılmayı, bazen de başkalarının kendisi hakkında ne düşündüğünü önemsememeyi göze alır.
Fakat burada önemli bir ayrıntı var: Rind olmak, hiçbir sorumluluğu yerine getirmemek anlamına gelmez. Edebî rind tipinin asıl cazibesi, dışarıdan umursamaz görünmesine rağmen iç dünyasında bir derinlik taşımasıdır. Yani mesele, hayatı boş vermek değil; hayatın hangi tarafını ciddiye alacağımıza karar verebilmektir.
2. RİNDİN EN BÜYÜK RAKİBİ: HER ŞEYİ BİLDİĞİNİ SANAN ZÂHİD
Divan şiirinde rind denildiğinde karşımıza sık sık zâhid çıkar. Bu iki karakter, yalnızca farklı yaşam tarzlarını değil, dünyayı yorumlamanın iki ayrı biçimini de temsil eder.
Zâhid tipi, klasik şiirde çoğunlukla dinin ve ahlakın dış görünüşüne aşırı önem veren, sürekli nasihat eden, başkalarının davranışlarını yargılayan ve şekilci tutumuyla eleştirilen kişi olarak çizilir. Rind ise samimiyeti, hoşgörüyü ve içsel olgunluğu öne çıkarır. Bu karşıtlık, Ayşe Sağlam'ın Nigârî Divanı üzerine yayımlanan akademik çalışmasında da ele alınır.
Şimdi gözümüzde canlandıralım.
Zâhid, bir toplantıya girer girmez herkesin davranışlarını kontrol etmeye başlıyor. Kimin nasıl giyindiğine, ne söylediğine, hangi konuda ne kadar bilgili olduğuna bakıyor. Elinde hazır bir nasihat listesi var. Daha kimse kahvesini içmeden üçüncü öğüdünü vermiş durumda.
Rind ise köşede oturuyor. Önce insanları dinliyor. Birinin hatasını gördüğünde hemen hüküm vermek yerine neden öyle davrandığını anlamaya çalışıyor. Zâhid ona dönüp soruyor:
“Sen hiç kendini düzeltmeyi düşünmüyor musun?”
Rind gülümsüyor:
“Düşünüyorum da, başkalarının hayatını düzeltmeye sıra gelmedi henüz!”
Elbette bu, iki edebî tipi açıklamak için kurulmuş mizahi bir sahne. Tarihî şiirlerdeki zâhid karakterini bütün dinî insanlarla özdeşleştirmek doğru olmaz. Eleştirinin hedefi inanç sahibi olmak değil, inancı gösterişe veya başkalarını küçümseme aracına dönüştürmektir.
Rindin itirazı da tam burada anlam kazanır. Ona göre iyi insan olmak, yalnızca doğru kuralları bilmekle değil, o kuralların ruhunu anlayıp davranışlarına yansıtmakla ilgilidir.
Bugün sosyal medyada başkalarına sürekli hayat dersi veren ama en küçük eleştiride öfkelenen insanları gördüğümüzde rind ile zâhid arasındaki edebî gerilim birden güncel hâle gelmiyor mu?
3. RİNDİN ŞARABI, MEYHANESİ VE KADEHİ NE ANLATIYOR?
Rind şiirlerinde şarap, kadeh, meyhane, sâkî ve sarhoşluk gibi kelimeler sıkça karşımıza çıkar. İlk bakışta bunlar yalnızca eğlence ve içki dünyasını anlatıyor gibi görünür. Oysa klasik şiirde bu unsurların anlamı, şiirin bağlamına göre değişebilir.
Bazı şiirlerde şarap gerçekten dünyevi zevki ve eğlenceyi çağrıştırır. Bazılarında ise aşkın insanı kendinden geçiren etkisini, manevi coşkuyu veya hakikati kavrama arzusunu anlatan semboller hâline gelir. Tasavvufi şiir geleneği de bu sembolik anlatımdan yararlanmıştır.
Meyhane bazen toplumun katı kurallarından uzaklaşılan bir alanı, kadeh gönülden gönüle aktarılan bilgiyi, sarhoşluk ise alışılmış benlik sınırlarının aşılmasını temsil edebilir. Ancak her şarap imgesini otomatik olarak tasavvufi bir sembol saymak da doğru değildir. Şairin amacı, şiirin bütünü ve kullanılan diğer imgeler birlikte değerlendirilmelidir.
Başka bir deyişle, Divan şiirinde kadeh gördüğümüzde hemen “Burada kesinlikle şu anlatılıyor” diye hüküm vermek yerine biraz durup düşünmek gerekir.
Rindin sembolik dünyasını bugüne uyarlarsak şöyle bir sahne ortaya çıkabilir:
Bir arkadaşınız akşam boyunca telefonundan bildirimleri kontrol ediyor. İş mesajları, takipçi sayıları, beğeniler, banka uygulaması, gelecek planları… Zihni sürekli dolu. Başka bir arkadaşınız ise telefonunu masaya bırakıp karşısındaki insanı gerçekten dinliyor.
İkinci arkadaşımızın elinde kadeh olmak zorunda değil. Belki bir fincan çay tutuyor. Fakat o anın içinde bulunmayı, karşısındaki kişiye dikkat göstermeyi ve kendisini sürekli başkalarıyla kıyaslamamayı başarıyor.
İşte bu örnekte rindliğe benzeyen taraf, içkinin kendisi değil; insanın dikkatini, gönlünü ve değerlerini neye yönelttiğidir.
Bir başka soru: İnsan bazen hayatın tadını çıkarabilmek için daha fazlasına sahip olmaya mı, yoksa sahip olduklarının esiri olmamaya mı ihtiyaç duyar?
Rind, ikinci ihtimali düşünmemizi sağlar.
Yazma
4. RİND ŞAİRLER VE BU GELENEĞİN ÖNEMLİ TEMSİLCİLERİ
Rindlikten söz edip klasik Türk şiirinin önemli şairlerini anmadan geçmek, futbol konuşup topa hiç değinmemek gibi olur. Ancak burada küçük bir ayrım yapalım: Rind, belirli bir şairin adı değil, edebiyatta bir insan tipini ve hayat anlayışını ifade eden kavramdır. Bazı şairler bu kimlikle özellikle özdeşleşmiş, bazıları ise şiirlerinde rindâne söyleyişe geniş yer vermiştir.
Fuzûlî, aşkın acısını, insanın iç çatışmalarını ve gönül dünyasının derinliklerini anlatmasıyla rindlik anlayışını değerlendirmek için önemli bir isimdir. Onun şiirlerinde aşk, insanın rahatını bozan geçici bir heves olmaktan çıkar ve kişiyi dönüştüren bir tecrübeye dönüşür. Fuzûlî'nin âşığı, aşkın karşısında mantıklı bir yatırımcı gibi davranamaz. Kalbini ortaya koymuştur; zarar etme ihtimali de işin içindedir.
Bugünün dünyasında böyle birine muhtemelen “Duygusal risk yönetimin sıfır!” derlerdi. Fuzûlî'nin âşığı ise belki şöyle cevap verirdi: “Bazı şeylerin kazancı hesap makinesine sığmaz.”
Bâkî, şiirlerinde dünyanın geçiciliği, hayatın güzellikleri ve zevkleri gibi konuları işlerken rindâne tavırla ilişkilendirilebilecek bir söyleyiş ortaya koyar. Onun şiirlerinde hayatın sunduğu güzelliklerin farkında olmak ve zamanın hızla akıp gittiğini bilmek önemlidir. İnsan gençliğin, güzelliğin ve mutluluğun sonsuza kadar sürmeyeceğini biliyorsa elindeki zamanı nasıl değerlendirmelidir?
Hayâlî Bey de rindâne söyleyişle anılan şairler arasındadır. Şiir dünyasında kalenderlik, gönül özgürlüğü ve aşk gibi temalar öne çıkar. Nedîm ise özellikle yaşama sevinci, şehir hayatı ve dünyevi güzellikleri işleyen şiirleriyle farklı bir pencere açar. Her şairin rindlik anlayışı aynı değildir; kimisi aşkın acısını, kimisi hayatın neşesini, kimisi de toplumsal gösterişe yönelik eleştiriyi öne çıkarır.
İran edebiyatında ise Hâfız-ı Şîrâzî, rindlik geleneğiyle ilişkilendirilen başlıca isimlerden biridir. Onun şiir dünyasında aşk, şarap, meyhane ve ikiyüzlülük eleştirisi iç içe geçer. Bu imgelerin hem dünyevi hem de tasavvufi yorumlara açık olması, rindâne şiirin zenginliğini gösterir.
Bu şairleri yalnızca “Hayatı boş veren insanlar” diye tanımlamak, onların şiirlerindeki düşünceyi küçümsemek olur. Çünkü şiirlerinde karşımıza çıkan umursamazlık, çoğu zaman sıradan bir kayıtsızlık değil; insanın kendi değerlerini toplumun beklentilerinden bağımsız biçimde sorgulama çabasıdır.
5. ERKEKLERİN STRATEJİSİ, KADINLARIN EMPATİSİ: RİNDLİĞE FARKLI PENCERELERDEN BAKMAK
Rindlik konusunu bugünün ilişkilerine taşıdığımızda ilginç bir tartışma ortaya çıkıyor. İnsanlar sorunlarla karşılaştığında farklı yöntemler kullanabiliyor. Kimi önce çözüm arıyor, kimi önce duyguları anlamaya çalışıyor. Bunları doğrudan cinsiyete bağlamak ise gerçek hayatın çeşitliliğini gözden kaçırmak olur.