Ela
New member
PSİKODİNAMİK TERAPİ EKOLÜ NEDİR? ZİHNİMİZİN ARKA ODASINA BİRLİKTE BAKALIM!
Geçen gün kendi kendime düşündüm: İnsan neden bazen kendisine hiç benzemeyen insanlara âşık olur, neden her şey yolundayken bile felaket senaryoları yazmaya başlar veya neden çocukluğunda yaşadığı bir olayı yıllar sonra bile dün olmuş gibi hatırlar? Üstelik bunları düşünürken bir yandan da buzdolabını açıp ne aradığını unutabilir. Beynimiz gerçekten de ilginç bir yer! Bir tarafı günlük işleri yürütürken diğer tarafı geçmişin arşivinde dosya üstüne dosya biriktiriyor.
İşte tam bu noktada psikodinamik terapi devreye giriyor. Bu terapi yaklaşımı, insanın yalnızca bugün ne hissettiğine değil, bu duyguların nereden geldiğine, hangi deneyimlerle şekillendiğine ve farkında olmadan hayatını nasıl etkilediğine de bakıyor.
Yani mesele sadece “Bugün neden mutsuzum?” sorusu değil. Biraz daha derine inerek “Neden benzer durumlarda hep aynı şekilde hissediyorum ve aynı tepkileri veriyorum?” sorusunu da soruyor.
Hazırsanız zihnimizin arka odasına girelim. Yalnız, içeride eski anılar, yarım kalmış duygular ve yıllardır açılmayı bekleyen birkaç dosya bulunabilir. Psikolojik arşivimizin düzenli olduğunu iddia eden var mı?
1. PSİKODİNAMİK TERAPİ NEDİR?
Psikodinamik terapi, insanın duygu, düşünce ve davranışlarını geçmiş yaşantıları, bilinçdışı süreçleri, içsel çatışmaları ve kişilerarası ilişkileri üzerinden anlamaya çalışan bir psikoterapi yaklaşımıdır. Temelleri psikanalitik düşünceye dayanır ancak zaman içerisinde farklı kuramlarla gelişmiş ve günümüzde çeşitli uygulama biçimleri kazanmıştır.
Amerikan Psikoloji Birliği (APA), psikodinamik yaklaşımın bilinçdışı düşünceleri, erken dönem deneyimlerini ve terapist ile danışan arasındaki ilişkiyi anlamaya önem verdiğini belirtir.
Kaynak: https://www.apa.org/depression-guideline/adults/
Buradaki temel düşünce oldukça ilginçtir: Bazen bir davranışımızın nedenini bildiğimizi düşünürüz ama davranışın arkasındaki duygusal nedeni tam olarak fark etmeyiz.
Örneğin, bir arkadaşınız mesajınıza birkaç saat cevap vermediğinde hemen “Beni önemsemiyor.” diye düşünebilirsiniz. Ardından mesajları kontrol etmeye, kendi söylediklerinizi sorgulamaya ve arkadaşınızın tavrını analiz etmeye başlayabilirsiniz.
Oysa ortada henüz yalnızca cevaplanmamış bir mesaj vardır. Belki arkadaşınız toplantıdadır, telefonu sessizdedir veya markette domates seçiyordur. Domates seçiminin ne kadar zor bir karar olduğunu da küçümsemeyelim!
Peki, neden bazı insanlar böyle bir durumda rahatlıkla bekleyebilirken bazıları kendisini reddedilmiş hisseder?
Psikodinamik yaklaşım, bu tepkinin geçmişte yaşanan güvensizlikler, terk edilme korkusu, değersizlik hissi veya öğrenilmiş ilişki kalıplarıyla bağlantılı olup olmadığını araştırabilir.
Burada önemli bir ayrıntı var: Her davranışın mutlaka çocuklukta yaşanan tek bir olaydan kaynaklandığı söylenemez. İnsan davranışları biyolojik özelliklerden güncel koşullara, kültürden sosyal ilişkilere kadar pek çok etkene bağlıdır. Psikodinamik terapi de bu etkenler arasındaki olası bağlantıları danışanla birlikte anlamaya çalışır.
2. BİLİNÇDIŞI DEDİĞİMİZ ŞEY TAM OLARAK NE?
Bilinçdışı kavramını anlamak için küçük bir örnek verelim.
Diyelim ki iş yerinde yöneticiniz size, “Bu raporu biraz daha geliştirebiliriz.” dedi. Söylediği şey oldukça sıradan. Fakat siz o anda kendinizi başarısız, yetersiz ve hatta mesleğiniz için uygunsuz hissediyorsunuz.
Başka bir çalışan ise aynı cümleyi duyduğunda bilgisayarını açıp raporu düzeltmeye başlıyor.
Aynı cümle, iki farklı tepki!
Elbette kişilik özellikleri, iş koşulları ve yöneticinin iletişim biçimi gibi etkenler de önemlidir. Ancak psikodinamik açıdan bakıldığında, eleştirinin kişide hangi anlamı uyandırdığı da araştırılabilir.
Belki ilk çalışan, geçmişte yaptığı küçük bir hata nedeniyle uzun süre eleştirilmiştir. Belki sevgisini ve takdiri başarı üzerinden kazanmayı öğrenmiştir. Bu nedenle basit bir geri bildirim, zihninde “Yeterince iyi değilim.” düşüncesini harekete geçiriyor olabilir.
İkinci çalışan ise hataları gelişimin doğal bir parçası olarak görmeye alışmış olabilir.
Bilinçdışı süreçler, her zaman gizemli rüyalar veya dramatik çocukluk anıları biçiminde ortaya çıkmaz. Bazen tekrarlanan bir ilişki tercihi, açıklamakta zorlandığımız bir duygu, otomatik bir savunma ya da belirli durumlarda verdiğimiz yoğun tepkiler üzerinden kendisini gösterebilir.
Burada asıl amaç, kişinin her hareketinde gizli bir anlam aramak değildir. Amaç, tepkilerinin hangi koşullarda ortaya çıktığını anlamak ve kendisine daha fazla seçenek sunabilmektir.
Sonuçta insanın zihni bir suç mahalli değildir. Geçmişteki her olayı araştırıp bir suçlu bulmak zorunda da değiliz.
3. ÇOCUKLUK DENEYİMLERİ BUGÜNKÜ İLİŞKİLERİMİZİ NASIL ETKİLEYEBİLİR?
Çocukluk, insanın kendisi ve diğerleri hakkında ilk fikirlerini geliştirdiği dönemlerden biridir. Sevilmek, korunmak, hata yapmak, sınırlarla karşılaşmak ve duygularını ifade etmek gibi deneyimler, ilerleyen yıllarda ilişkilerimizi nasıl yorumladığımızla bağlantılı olabilir.
Örneğin, çocukken üzüldüğünde duyguları küçümsenen bir insan yetişkinliğinde üzgün olduğunu söylemekte zorlanabilir. “Bir şeyim yok.” cümlesini o kadar sık kullanır ki bir süre sonra kendisi de ne hissettiğini anlamakta güçlük çekebilir.
Bir başkası ise çocukluğunda sık sık yalnız bırakıldığını hissettiği için yakın ilişkilerinde sürekli güvence arayabilir. Mesajlara hızlı cevap verilmesini sevginin göstergesi olarak değerlendirebilir.
Ancak burada kaderci bir yaklaşım benimsememek gerekiyor. Çocukluk deneyimleri önemlidir fakat geleceğimizi tek başına belirlemez. Güvenli ilişkiler, yeni deneyimler, kişisel farkındalık ve psikoterapi gibi süreçler insanların alışılmış tepkilerini değiştirmelerine yardımcı olabilir.
Üstelik aynı ailede büyüyen iki kardeş bile birbirinden oldukça farklı ilişki biçimleri geliştirebilir. Çünkü çocukların mizacı, aile içindeki konumları, yaşadıkları olaylar ve çevrelerinden aldıkları tepkiler aynı değildir.
Dolayısıyla psikodinamik terapi, “Anneniz böyle davrandı, o hâlde siz de böylesiniz.” gibi basit sonuçlara varmak yerine kişinin kendine özgü yaşam öyküsünü anlamaya çalışır.
Bana göre burada sorulabilecek en değerli sorulardan biri şu:
Bugün otomatik olarak verdiğim tepki, şu an yaşadığım duruma mı ait, yoksa geçmişte öğrendiğim bir korunma biçiminin devamı mı?
Bu sorunun cevabı her zaman kolay olmayabilir. Fakat insanın kendisini yargılamak yerine merak etmeye başlaması bile önemli bir değişimin kapısını aralayabilir.
4. PSİKODİNAMİK TERAPİ SEANSINDA NELER YAŞANIR?
Öncelikle bir terapi seansının mutlaka deri koltukta uzanarak tavana bakmak ve çocukluk anılarını anlatmak şeklinde geçmediğini belirtelim. Filmlerdeki terapi sahneleri bazen psikolojiyi anlatmaktan çok dekorasyon sektörüne hizmet ediyor!
Psikodinamik terapi, uygulanan modele ve danışanın ihtiyaçlarına göre farklı biçimlerde yürütülebilir. Bazı uygulamalar belirli bir sorun üzerinde daha kısa süre çalışırken bazıları daha uzun süreli ve kapsamlı bir incelemeye odaklanabilir.
Seanslarda danışan, kendisini zorlayan durumları, ilişkilerini, duygularını ve aklına gelen düşünceleri anlatabilir. Terapist, tekrar eden örüntüleri fark etmeye, duyguların anlamını araştırmaya ve geçmiş ile bugün arasındaki olası bağlantıları görünür kılmaya yardımcı olur.
Örneğin danışan şöyle diyebilir:
“İnsanlar bana yardım etmek istediğinde rahatsız oluyorum. Sanki onlara borçlanmışım gibi hissediyorum.”
Terapist hemen “Bu kesinlikle çocukluğunuzdan kaynaklanıyor.” demek yerine çeşitli sorular sorabilir:
- Yardım almak sizin için ne anlama geliyor?
- Birinden destek istediğinizde aklınızdan neler geçiyor?
- Daha önce yardım aldığınızda kendinizi nasıl hissettiniz?
- Birine ihtiyaç duymak ile güçsüz olmak arasında nasıl bir bağlantı kuruyorsunuz?
Bu sorular sayesinde kişi, daha önce fark etmediği bir düşünce biçimini keşfedebilir. Belki de yardım almak onun zihninde bağımlılıkla, borçlu olmakla veya kontrolü kaybetmekle eş anlamlıdır.
Terapi sırasında terapistle kurulan ilişki de önemlidir. Örneğin danışan, terapistin bir sorusunu eleştiri olarak algılayabilir veya terapistin kendisini anlamadığını düşünebilir. Bu hisler dikkatle ele alındığında, kişinin diğer ilişkilerinde de benzer durumları nasıl yaşadığı hakkında ipuçları sağlayabilir.
Geçen gün kendi kendime düşündüm: İnsan neden bazen kendisine hiç benzemeyen insanlara âşık olur, neden her şey yolundayken bile felaket senaryoları yazmaya başlar veya neden çocukluğunda yaşadığı bir olayı yıllar sonra bile dün olmuş gibi hatırlar? Üstelik bunları düşünürken bir yandan da buzdolabını açıp ne aradığını unutabilir. Beynimiz gerçekten de ilginç bir yer! Bir tarafı günlük işleri yürütürken diğer tarafı geçmişin arşivinde dosya üstüne dosya biriktiriyor.
İşte tam bu noktada psikodinamik terapi devreye giriyor. Bu terapi yaklaşımı, insanın yalnızca bugün ne hissettiğine değil, bu duyguların nereden geldiğine, hangi deneyimlerle şekillendiğine ve farkında olmadan hayatını nasıl etkilediğine de bakıyor.
Yani mesele sadece “Bugün neden mutsuzum?” sorusu değil. Biraz daha derine inerek “Neden benzer durumlarda hep aynı şekilde hissediyorum ve aynı tepkileri veriyorum?” sorusunu da soruyor.
Hazırsanız zihnimizin arka odasına girelim. Yalnız, içeride eski anılar, yarım kalmış duygular ve yıllardır açılmayı bekleyen birkaç dosya bulunabilir. Psikolojik arşivimizin düzenli olduğunu iddia eden var mı?
1. PSİKODİNAMİK TERAPİ NEDİR?
Psikodinamik terapi, insanın duygu, düşünce ve davranışlarını geçmiş yaşantıları, bilinçdışı süreçleri, içsel çatışmaları ve kişilerarası ilişkileri üzerinden anlamaya çalışan bir psikoterapi yaklaşımıdır. Temelleri psikanalitik düşünceye dayanır ancak zaman içerisinde farklı kuramlarla gelişmiş ve günümüzde çeşitli uygulama biçimleri kazanmıştır.
Amerikan Psikoloji Birliği (APA), psikodinamik yaklaşımın bilinçdışı düşünceleri, erken dönem deneyimlerini ve terapist ile danışan arasındaki ilişkiyi anlamaya önem verdiğini belirtir.
Kaynak: https://www.apa.org/depression-guideline/adults/
Buradaki temel düşünce oldukça ilginçtir: Bazen bir davranışımızın nedenini bildiğimizi düşünürüz ama davranışın arkasındaki duygusal nedeni tam olarak fark etmeyiz.
Örneğin, bir arkadaşınız mesajınıza birkaç saat cevap vermediğinde hemen “Beni önemsemiyor.” diye düşünebilirsiniz. Ardından mesajları kontrol etmeye, kendi söylediklerinizi sorgulamaya ve arkadaşınızın tavrını analiz etmeye başlayabilirsiniz.
Oysa ortada henüz yalnızca cevaplanmamış bir mesaj vardır. Belki arkadaşınız toplantıdadır, telefonu sessizdedir veya markette domates seçiyordur. Domates seçiminin ne kadar zor bir karar olduğunu da küçümsemeyelim!
Peki, neden bazı insanlar böyle bir durumda rahatlıkla bekleyebilirken bazıları kendisini reddedilmiş hisseder?
Psikodinamik yaklaşım, bu tepkinin geçmişte yaşanan güvensizlikler, terk edilme korkusu, değersizlik hissi veya öğrenilmiş ilişki kalıplarıyla bağlantılı olup olmadığını araştırabilir.
Burada önemli bir ayrıntı var: Her davranışın mutlaka çocuklukta yaşanan tek bir olaydan kaynaklandığı söylenemez. İnsan davranışları biyolojik özelliklerden güncel koşullara, kültürden sosyal ilişkilere kadar pek çok etkene bağlıdır. Psikodinamik terapi de bu etkenler arasındaki olası bağlantıları danışanla birlikte anlamaya çalışır.
2. BİLİNÇDIŞI DEDİĞİMİZ ŞEY TAM OLARAK NE?
Bilinçdışı kavramını anlamak için küçük bir örnek verelim.
Diyelim ki iş yerinde yöneticiniz size, “Bu raporu biraz daha geliştirebiliriz.” dedi. Söylediği şey oldukça sıradan. Fakat siz o anda kendinizi başarısız, yetersiz ve hatta mesleğiniz için uygunsuz hissediyorsunuz.
Başka bir çalışan ise aynı cümleyi duyduğunda bilgisayarını açıp raporu düzeltmeye başlıyor.
Aynı cümle, iki farklı tepki!
Elbette kişilik özellikleri, iş koşulları ve yöneticinin iletişim biçimi gibi etkenler de önemlidir. Ancak psikodinamik açıdan bakıldığında, eleştirinin kişide hangi anlamı uyandırdığı da araştırılabilir.
Belki ilk çalışan, geçmişte yaptığı küçük bir hata nedeniyle uzun süre eleştirilmiştir. Belki sevgisini ve takdiri başarı üzerinden kazanmayı öğrenmiştir. Bu nedenle basit bir geri bildirim, zihninde “Yeterince iyi değilim.” düşüncesini harekete geçiriyor olabilir.
İkinci çalışan ise hataları gelişimin doğal bir parçası olarak görmeye alışmış olabilir.
Bilinçdışı süreçler, her zaman gizemli rüyalar veya dramatik çocukluk anıları biçiminde ortaya çıkmaz. Bazen tekrarlanan bir ilişki tercihi, açıklamakta zorlandığımız bir duygu, otomatik bir savunma ya da belirli durumlarda verdiğimiz yoğun tepkiler üzerinden kendisini gösterebilir.
Burada asıl amaç, kişinin her hareketinde gizli bir anlam aramak değildir. Amaç, tepkilerinin hangi koşullarda ortaya çıktığını anlamak ve kendisine daha fazla seçenek sunabilmektir.
Sonuçta insanın zihni bir suç mahalli değildir. Geçmişteki her olayı araştırıp bir suçlu bulmak zorunda da değiliz.
3. ÇOCUKLUK DENEYİMLERİ BUGÜNKÜ İLİŞKİLERİMİZİ NASIL ETKİLEYEBİLİR?
Çocukluk, insanın kendisi ve diğerleri hakkında ilk fikirlerini geliştirdiği dönemlerden biridir. Sevilmek, korunmak, hata yapmak, sınırlarla karşılaşmak ve duygularını ifade etmek gibi deneyimler, ilerleyen yıllarda ilişkilerimizi nasıl yorumladığımızla bağlantılı olabilir.
Örneğin, çocukken üzüldüğünde duyguları küçümsenen bir insan yetişkinliğinde üzgün olduğunu söylemekte zorlanabilir. “Bir şeyim yok.” cümlesini o kadar sık kullanır ki bir süre sonra kendisi de ne hissettiğini anlamakta güçlük çekebilir.
Bir başkası ise çocukluğunda sık sık yalnız bırakıldığını hissettiği için yakın ilişkilerinde sürekli güvence arayabilir. Mesajlara hızlı cevap verilmesini sevginin göstergesi olarak değerlendirebilir.
Ancak burada kaderci bir yaklaşım benimsememek gerekiyor. Çocukluk deneyimleri önemlidir fakat geleceğimizi tek başına belirlemez. Güvenli ilişkiler, yeni deneyimler, kişisel farkındalık ve psikoterapi gibi süreçler insanların alışılmış tepkilerini değiştirmelerine yardımcı olabilir.
Üstelik aynı ailede büyüyen iki kardeş bile birbirinden oldukça farklı ilişki biçimleri geliştirebilir. Çünkü çocukların mizacı, aile içindeki konumları, yaşadıkları olaylar ve çevrelerinden aldıkları tepkiler aynı değildir.
Dolayısıyla psikodinamik terapi, “Anneniz böyle davrandı, o hâlde siz de böylesiniz.” gibi basit sonuçlara varmak yerine kişinin kendine özgü yaşam öyküsünü anlamaya çalışır.
Bana göre burada sorulabilecek en değerli sorulardan biri şu:
Bugün otomatik olarak verdiğim tepki, şu an yaşadığım duruma mı ait, yoksa geçmişte öğrendiğim bir korunma biçiminin devamı mı?
Bu sorunun cevabı her zaman kolay olmayabilir. Fakat insanın kendisini yargılamak yerine merak etmeye başlaması bile önemli bir değişimin kapısını aralayabilir.
4. PSİKODİNAMİK TERAPİ SEANSINDA NELER YAŞANIR?
Öncelikle bir terapi seansının mutlaka deri koltukta uzanarak tavana bakmak ve çocukluk anılarını anlatmak şeklinde geçmediğini belirtelim. Filmlerdeki terapi sahneleri bazen psikolojiyi anlatmaktan çok dekorasyon sektörüne hizmet ediyor!
Psikodinamik terapi, uygulanan modele ve danışanın ihtiyaçlarına göre farklı biçimlerde yürütülebilir. Bazı uygulamalar belirli bir sorun üzerinde daha kısa süre çalışırken bazıları daha uzun süreli ve kapsamlı bir incelemeye odaklanabilir.
Seanslarda danışan, kendisini zorlayan durumları, ilişkilerini, duygularını ve aklına gelen düşünceleri anlatabilir. Terapist, tekrar eden örüntüleri fark etmeye, duyguların anlamını araştırmaya ve geçmiş ile bugün arasındaki olası bağlantıları görünür kılmaya yardımcı olur.
Örneğin danışan şöyle diyebilir:
“İnsanlar bana yardım etmek istediğinde rahatsız oluyorum. Sanki onlara borçlanmışım gibi hissediyorum.”
Terapist hemen “Bu kesinlikle çocukluğunuzdan kaynaklanıyor.” demek yerine çeşitli sorular sorabilir:
- Yardım almak sizin için ne anlama geliyor?
- Birinden destek istediğinizde aklınızdan neler geçiyor?
- Daha önce yardım aldığınızda kendinizi nasıl hissettiniz?
- Birine ihtiyaç duymak ile güçsüz olmak arasında nasıl bir bağlantı kuruyorsunuz?
Bu sorular sayesinde kişi, daha önce fark etmediği bir düşünce biçimini keşfedebilir. Belki de yardım almak onun zihninde bağımlılıkla, borçlu olmakla veya kontrolü kaybetmekle eş anlamlıdır.
Terapi sırasında terapistle kurulan ilişki de önemlidir. Örneğin danışan, terapistin bir sorusunu eleştiri olarak algılayabilir veya terapistin kendisini anlamadığını düşünebilir. Bu hisler dikkatle ele alındığında, kişinin diğer ilişkilerinde de benzer durumları nasıl yaşadığı hakkında ipuçları sağlayabilir.